Λίγα μέτρα από το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου στην Κάντζα, ένας σιωπηλός μάρτυρας του παρελθόντος στέκει ακίνητος εδώ και περισσότερους από δύο χιλιάδες χρόνια. Το περίφημο «Μαρμαρωμένο Λιοντάρι» δεν είναι απλώς ένα αρχαίο γλυπτό· είναι ένα μνημείο που έχει τυλιχθεί με θρύλους, παραδόσεις και ιστορικά ερωτήματα.
Το γλυπτό, λαξευμένο σε πεντελικό μάρμαρο τον 4ο αιώνα π.Χ., διατηρεί ακόμη την επιβλητική του μορφή, παρά τις φθορές που έχει υποστεί στο πέρασμα των αιώνων. Η ουρά και τα τέσσερα άκρα του έχουν χαθεί, ενώ εμφανείς είναι και οι ζημιές στο ρύγχος του. Παρ' όλα αυτά, η παρουσία του εξακολουθεί να προκαλεί δέος σε κάθε επισκέπτη.
Η αρχαιολόγος Ursula Knigge διατύπωσε την άποψη ότι το λιοντάρι αποτελούσε τμήμα ενός μεγαλοπρεπούς ταφικού περιβόλου. Σύμφωνα με την ίδια, δεν αποκλείεται το μνημείο να συνδεόταν με τον τάφο του μεγάλου Αθηναίου ρήτορα Δημοσθένη ή ακόμη να ανεγέρθηκε αργότερα από τον Αντίπατρο προς τιμήν του, μετά τον θάνατό του. Αν και η θεωρία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί οριστικά, προσθέτει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην ιστορία του μνημείου. Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι στήθηκε σε ανάμνηση της νίκης του Πεισίστρατου και των Πεισιστρατιδών, έπειτα από την επί Παλληνίδι μάχη .
Ωστόσο, για τους κατοίκους της περιοχής, η επιστημονική ερμηνεία δεν ήταν ποτέ αρκετή. Η λαϊκή παράδοση διηγείται μια διαφορετική ιστορία.
Λένε πως, πριν από πολλούς αιώνες, ένα φοβερό λιοντάρι κατοικούσε στις πλαγιές του Υμηττού. Κάθε φορά που κατέβαινε από το βουνό, σκόρπιζε τον τρόμο, κατασπαράζοντας ανθρώπους και ζώα. Οι κάτοικοι, ανήμποροι να αντιμετωπίσουν το θηρίο, κατέφυγαν στην πίστη τους και ζήτησαν τη βοήθεια του Αγίου Νικολάου.
Τότε, σύμφωνα με τον θρύλο, συνέβη το θαύμα. Ο Άγιος μαρμάρωσε το άγριο λιοντάρι, αφήνοντάς το για πάντα ακίνητο στο σημείο όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, οι κάτοικοι έχτισαν δίπλα του τον μικρό ναό του Αγίου Νικολάου, ο οποίος χρονολογείται από το 1592 και συνεχίζει να στέκει ως διακριτικός συνοδοιπόρος του πέτρινου φύλακα.
Σήμερα, το Λιοντάρι της Κάντζας αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα μνημεία της ανατολικής Αττικής. Εκεί όπου η αρχαιολογία συναντά τον θρύλο, ο επισκέπτης καλείται να αποφασίσει μόνος του ποια ιστορία θα πιστέψει: εκείνη της επιστήμης ή εκείνη που πέρασε από στόμα σε στόμα για γενιές.
Γαβριήλ Μιχαλάτος
Πολιτισμολόγος
πηγές:
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Λεονταρίου Κάντζα Παλλήνης - Ιερά Μητρόπολις Μεσογαίας και Λαυρεωτικής
Ξένη Αραπογιάννη, "Ανασκαφή στην Κάντζα Αττικής"
